Πολέμησαν στις ερήμους της Βορείου Αφρικής, στις ζούγκλες και στους ουρανούς της Βιρμανίας. Βετεράνοι τώρα, ζουν οι περισσότεροι στη φτώχεια ξεχασμένοι και ξεγραμμένοι από την ιστορία.

Για την Αφρική ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, είχε ξεκινήσει ήδη από το 1935. Τότε Ιταλικά φασιστικά στρατεύματα με τη βοήθεια χιλιάδων αποικιακών δυνάμεων της Ερυθραίας, εισέβαλαν στην Αιθιοπία, κι ο αυτοκράτορας Χάιλε Σελασιέ αναγκάστηκε να διαφύγει στη Βρετανία. Οι γνωστοί ως «Πατριώτες» όμως συνέχισαν τον αγώνα. Ο Jagama Kello, που ήταν δεκαπέντε χρονών τότε, άφησε το σπίτι του και ηγήθηκε του αντάρτικου ενάντια στους Ιταλούς.

Ο Αγών μου

Σε άλλες περιπτώσεις, Αφρικανοί που ήρθαν σε επαφή με τα προστάγματα του και το διακύβευμα για τους ίδιους αποφάσισαν να καταταγούν.

Ο John Henry Smythe από τη Σιέρρα Λεόνε είχε πάρει από το δάσκαλό του κι είχε διαβάσει το βιβλίο του Χίτλερ, «Ο Αγών μου». “Διαβάζαμε το τι θα έκανε αυτός ο άνθρωπος στους μαύρους αν ερχόταν στην εξουσία…Ήταν ένα βιβλίο που θα ξεσήκωνε κάθε Αφρικανό και ξεσήκωσε κι εμένα” είπε ο κ. Smythe, ο οποίος έγινε εθελοντής πιλότος για τη Βασιλική Αεροπορία, και βομβάρδιζε τη Γερμανία.

Ο Joe Culverwell, που πολέμησε για την απελευθέρωση της Ζιμπάμπουε, κατατάχτηκε εθελοντικά την ημέρα που ο πόλεμος κηρύχθηκε το 1939. «Μην ξεχνάτε ότι τότε ήμασταν όλοι αφοσιωμένοι Βρετανοί –όσο χαζό κι αν ακούγεται αυτό τώρα…» λέει ο κ. Culverwell.

Άλλοι στρατολογήθηκαν. Τους έπαιρναν την ώρα που επισκέπτονταν την τοπική αγορά ή υπό τις διαταγές τοπικού διοικητή. Και οι περισσότεροι ανακάλυπταν μετά την κατάταξη ότι η πραγματικότητα της στρατιωτικής ζωής είχε μικρή σχέση με την προπαγάνδα που είχε προηγηθεί. Ο νιγηριανός Marshall Kebby εξηγεί: «Ως αποικιακός στρατηγός υπέστη μεγάλη κακομεταχείριση. Εκείνο τον καιρό δεν είχαμε ούτε έναν Νιγηριανό αξιωματικό, όλοι ήταν Βρετανοί. Και πολλοί από εμάς εξεγερθήκαμε απέναντι στην αδικία, σε αυτό που θα ονόμαζα την απανθρωπιά του ανθρώπου προς τον άνθρωπο.»

Κόλαση

Ωστόσο όταν ο πόλεμος ξεκίνησε, υπήρχε πολύ λίγος χρόνος για διαμαρτυρία. Για τον κ. Culverwell, που υπηρετούσε στη Σομαλία, ο βομβαρδισμός από τους Ιταλούς ήταν τρομακτική εμπειρία. «Ήταν κόλαση», λέει, «όλοι είχαμε τρύπες. Δεν είχα φοβηθεί τόσο στη ζωή μου. Μας βομβάρδιζαν από τα 90 μέτρα. Δεν τολμούσαμε ούτε να κοιτάξουμε επάνω.»

Ο κ. Smythe πήρε μέρος σε όλες τις εναέριες επιδρομές πάνω από εχθρικό έδαφος. Αλλά το βράδυ της 18 Νοέμβρη 1943 το αεροπλάνο του καταρρίφθηκε στη γερμανική πόλη του Μανχάιμ και ο ίδιος πέρασε 18 μήνες σε στρατόπεδο συγκέντρωσης όπου υπήρξε και θύμα βασανισμού για απόσπαση πληροφοριών. «Πρέπει να χρησιμοποιήσατε κάποια ειδικά όργανα για να πλοηγήσετε το αεροσκάφος μέχρι εδώ», έλεγε ο ανακριτής του στον κ. Smythe. «Θέλω να συνεργαστείτε για να σας βγάλω από εδώ». Κι όταν ο κ. Smythe απαντούσε ότι θα του έδινε το όνομα και τον αριθμό του, «αυτός άρχιζε να ουρλιάζει και γινόταν ένας πραγματικός στρατηγός Ναζί». Έλεγε «το ξέρεις ότι συζητούν για το αν πρόκειται να σε εκτελέσουν αύριο. Γιατί εσύ, ως μαύρος, δεν πρέπει να εμπλέκεσαι στον πόλεμο των λευκών».

Συνάντηση με τον Γκάντι

Στην άλλη άκρη του κόσμου ο κ. Kebby συναντούσε Ινδούς, ανάμεσα στους οποίους και τον αρχηγό του απελευθερωτικού κινήματος της Ινδίας, το Μαχάτμα Γκάντι, ο οποίος απευθυνόταν σε ένα πλήθος ενός εκατομμυρίου στην Μαντράς. Ο κ. Kebby πλησίασε μπροστά. «Ήταν ένα από τα καλύτερα πράγματα που έκανα ως στρατιώτης. Χαιρέτησα τον Γκάντι με στρατιωτικό χαιρετισμό και τον ρώτησα ‘Τι θα κάνετε για την Αφρική τώρα που η Ινδία είναι ελεύθερη;’ κι εκείνος απάντησε ‘η Ινδία δε θα κάνει τίποτα για σας, αλλά θα σας δώσει ηθική συμπαράσταση αν πολεμήσετε τους Βρετανούς χωρίς βία».

Ως το 1945 που ο πόλεμος είχε τελειώσει, τα αφρικανικά στρατεύματα είχαν βοηθήσει τους συμμάχους να επικρατήσουν τη Γερμανία, την Ιταλία, και την Ιαπωνία. Ο κ. Culverwell θυμάται να μιλάει σε άλλους στρατιώτες για το τι θα συνέβαινε σε αυτούς τώρα: «είχαμε μεγάλες συζητήσεις για το πρόβλημα του χρώματος και ήμαστε αποφασισμένοι ότι δε θα δεχόμασταν πια τέτοια μεταχείριση».

Ελευθερωτές

Όμως η απελευθέρωση για τους περισσότερους Αφρικανούς απείχε ακόμη 15 χρόνια. Στο μεσοδιάστημα οι βετεράνοι έψαχναν για δουλειά χωρίς επιτυχία, ενώ οι περισσότεροι ούτε έλαβαν κάποια αναγνώριση για τα χρόνια υπηρεσίας.

Το Φεβρουάριο του 1948 οι βετεράνοι της Γκάνας διαμαρτυρήθηκαν στον κυβερνήτη, ο οποίος αντί να τους υποδεχθεί έβαλε τις αστυνομικές δυνάμεις να ανοίξουν πυρ εναντίον τους. «Μετά τους πυροβολισμούς, είπαμε ότι έπρεπε να διαλύσουμε ό,τι βρετανικό στην πόλη», λέει ο κ. Kalimu Glover, ένας από τους βετεράνους που συμμετείχαν στη διαμαρτυρία. «Πήραμε πέτρες και ξύλα για να σπάσουμε τα μαγαζιά. Τα καταστρέψαμε όλα. Εκείνες ήταν υπέροχες μέρες: Φεβρουάριος 1948, Σάββατο με Κυριακή.»

Ο κ. Kebby πιστεύει ότι ο ίδιος και άλλοι σαν τον ίδιο βοήθησαν στην κατάλυση της αποικιοκρατίας. «Όλοι οι στρατιώτες που πήγαν στην Ινδία γύρισαν με καινούριες ιδέες και γνώσεις. Γυρίσαμε με βελτιωμένες ιδέες για τη ζωή. Εμείς, οι πρώην στρατιώτες δώσαμε στη χώρα την ελευθερία που απολαμβάνει σήμερα».